Coğrafi Yapısı ve Akıntıları

İstanbul Boğazı, jeolojik dördüncü zamanda (Kuvaterner) bir akarsu vadisinin çökmesi ve deniz suları altında kalmasıyla oluşmuş bir boğazdır [6]. Kuzeyde Anadolu Feneri ve Rumeli Feneri arasından başlayıp, güneyde Ahırkapı ve Kadıköy İnciburnu hattında son bulur [7]. Boğazın en dar yeri 698 metre ile Aşiyan-Anadolu Hisarı arası, en geniş yeri ise 3600 metre ile Büyükdere koyudur [8]. Boğazda yıl boyunca etkili olan iki katmanlı akıntı sistemi mevcuttur [9]. Karadeniz’in nehirlerle beslenmesinden doğan seviye farkı nedeniyle üstten Marmara'ya doğru tatlı su akıntısı, Marmara'nın tuzluluk oranının yüksek olması nedeniyle de dipten Karadeniz'e doğru tuzlu su akıntısı gerçekleşir [10]. Bu çift yönlü akıntı, boğazın deniz ekosistemini sürekli taze tutar [11].

Tarihi ve Stratejik Önemi (Neden Bosporus Denmiştir?)

İstanbul Boğazı, antik çağlardan bu yana medeniyetlerin, imparatorlukların ve ticaret yollarının kesişim noktası olmuştur [12].

Mitolojik hikayelere göre boğazın uluslararası ismi olan Bosporus, "İnek Geçidi" anlamına gelmektedir [13]. Yunan mitolojisinde Baş tanrı Zeus, nehir tanrısının kızı İo'ya aşık olur ve karısı Hera'dan gizlemek için İo'yu beyaz bir ineğe dönüştürür [14]. Ancak durumdan şüphelenen Hera, ineğe musallat olması için bir atsineği gönderir [15]. Sineğin ısırmasıyla canı yanan İo, çılgınlar gibi koşarak İstanbul Boğazı'nı yüzerek geçer [14]. Bu mitolojik hikayeden ötürü Eski Yunancada Bous (İnek) ve Poros (Geçit/Yol) kelimeleri birleşerek "Bosporus" adını almıştır [13].

Tarih boyunca Bizans ve Osmanlı İmparatorlukları, boğazın kontrolünü ellerinde tutarak Karadeniz ticaretini tamamen yönetmişlerdir [12]. Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'un fethinden önce boğazın en dar noktasına Rumeli Hisarı'nı yaptırarak Bizans'a kuzeyden gelecek yardımları tamamen kesmiştir [16]. modern tarihte ise boğazın hukuki statüsü ve gemi geçiş rejimleri, 1936 yılında imzalanan ve Türkiye'ye tam egemenlik hakkı tanıyan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile düzenlenmiştir [17]. Bugün boğaz, yılda ortalama 40 binden fazla geminin geçtiği, dünyanın en yoğun ve tehlikeli deniz trafiğine sahip su yollarından biridir [18].