Tarihçe

Yeldeğirmeni bölgesi, Osmanlı döneminde 15. ve 16. yüzyıllarda genellikle bağlık ve bahçelik bir arazi yapısına sahipti [5]. Mahalle, bugünkü adını 18. yüzyılda Sultan I. Abdülhamid tarafından ordunun ve sarayın un ihtiyacını karşılamak amacıyla bölgeye yaptırılan dört adet yeldeğirmeninden almıştır [6]. 19. yüzyılın ikinci yarısında Haydarpaşa Garı'nın yapılması ve limanın canlanmasıyla birlikte mahalle, demiryolu işçileri ve memurların yerleştiği yoğun bir yerleşim yeri kimliği kazanmıştır [7]. Bu dönemde Yahudiler, Rumlar, Ermeniler ve Türklerin bir arada yaşadığı, İstanbul'un ilk çok katlı apartmanlaşma örneklerinin (özellikle Yahudi ailelerin yaşadığı Valpreeda ve Ankara Apartmanları) görüldüğü bir kozmopolit merkez olmuştur [8]. Cumhuriyet döneminde mahallenin resmi adı, Osmanlı son döneminde valilik ve şehreminliği yapmış olan Rasim Paşa'nın anısına "Rasimpaşa" olarak değiştirilmiştir [9].

Simge Yerleri

Yeldeğirmeni, kendine has mimari mirası ve sanatsal dönüşümü yansıtan birçok simge yapıya ve mekana ev sahipliği yapmaktadır [10].

• Valpreeda Apartmanı: 1900'lerin başında Haydarpaşa Garı'nın yapımında çalışan Alman mühendis ve mimarlar ile İtalyan taş ustalarının kalması için yapılan, mimarisiyle ünlü tarihi apartmandır [11].

• Ankara Apartmanı: Mahallenin ilk toplu konut veya lojman mantığıyla inşa edilen, Yahudi cemaatinin geçmişteki izlerini taşıyan bir diğer görkemli yapısıdır [12].

• Hemdat Israel Sinagogu: 1899 yılında ibadete açılan ve Yeldeğirmeni'nin çok kültürlü, çok dinli geçmişinin en önemli dini ve mimari anıtlarından biri olan sinagogdur [13].

• Ayios Georgios Rum Ortodoks Kilisesi: Mahallenin köklü gayrimüslim geçmişine tanıklık eden, günümüzde de varlığını sürdüren tarihi kiliselerden biridir [14].

• Mural İstanbul Duvar Resimleri: Kadıköy Belediyesi'nin düzenlediği festivaller kapsamında yerli ve yabancı sokak sanatçıları tarafından mahalledeki binaların kör cephelerine yapılan devasa duvar resimleri (mural), bölgeyi açık hava müzesine dönüştürmüştür [15].

• Yeldeğirmeni Sanat Merkezi: Eski bir Fransız kilisesi okulu (Sainte-Euphemie) binasının restore edilmesiyle Kadıköy Belediyesi tarafından ilçeye kazandırılan, konser ve sergilere ev sahipliği yapan kültür merkezidir [16].

Ulaşım

Yeldeğirmeni, Kadıköy'ün ana ulaşım akslarının ve merkezinin hemen bitişiğinde yer aldığı için mükemmel bir ulaşım erişilebilirliğine sahiptir [17]. Mahalle, Kadıköy Rıhtımı'na ve dolayısıyla Üsküdar, Beşiktaş, Karaköy, Eminönü ve Adalar'a sefer yapan şehir hatları vapurları ile deniz motorları iskelelerine sadece birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir [18]. Raylı sistem hatları açısından, M4 Kadıköy-Sabiha Gökçen Havalimanı metro hattının Kadıköy istasyonu ile Marmaray'ın Ayrılık Çeşmesi istasyonu mahallenin sınırlarında yer almaktadır [19]. Ayrıca, rıhtımdan kalkan ve İstanbul'un neredeyse tüm noktalarına giden İETT otobüsleri ile minibüs hatları, mahalle sakinleri ve ziyaretçiler için büyük bir ulaşım kolaylığı sağlamaktadır [20].