Tarihçesi ve Mimarisi

Caminin inşasına 1580 yılında başlanmış ve aynı yıl içinde ibadete açılmıştır [3]. Şemsi Ahmed Paşa, titizliği ve devlete olan hizmetleriyle bilinen bir devlet adamı olduğu için mezarının da bu caminin yanındaki türbede yer almasını istemiştir [6]. Mimar Sinan, camiyi deniz dalgalarının kıyıya vurduğu, rüzgarlı bir noktaya inşa ederek mühendislik dehasını konuşturmuştur [7]. Yapı; cami, medrese ve türbeden oluşan küçük bir külliye formundadır [4]. Caminin kubbesi sekizgen bir kasnağa oturur ve tek minarelidir [8]. İç mekanındaki çini süslemeleri ve hat sanatları, klasik Osmanlı mimarisinin en zarif örneklerini yansıtmaktadır [5]. 20. yüzyılda çeşitli onarımlardan geçen cami, günümüzde hâlâ ibadete açık olup Üsküdar'ın en önemli simgelerinden biridir [9].

Neden "Kuşkonmaz Camii" Denmiştir? (Hikayesi)

Caminin halk arasında "Kuşkonmaz" olarak anılmasının arkasında titizlik, dostluk ve Mimar Sinan'ın muazzam matematik zekası yatmaktadır [2].

Efsaneye göre, dönemin sadrazamı Şemsi Ahmed Paşa, titizliğiyle ve temizlik takıntısıyla bilinen biridir [6]. Bir gün dönemin ünlü sadrazamlarından Sokollu Mehmed Paşa'nın yaptırdığı camiyi (Sokollu Mehmed Paşa Camii) ziyaret eder ve caminin üzerindeki kuş pisliklerini görür [10]. Şemsi Paşa, Sokollu'ya takılarak, "Paşam, cami yaptırmışsın ama kuşlar her yerini kirletmiş" diyerek latife yapar [11]. Sokollu Mehmed Paşa ise ona tarihi bir cevap verir: "Gökyüzüne açık olan her mekan kuşlardan nasibini alır, kuşların konmayacağı bir yer mi var?" [10].

Yıllar geçer ve Şemsi Paşa da kendi adına bir cami yaptırmak ister [6]. Sokollu ile yaptığı o konuşma aklına gelir ve kuşların pisletmeyeceği, üzerine konmayacağı bir cami tasarlatmak için dönemin başmimarı Mimar Sinan’ın kapısını çalar [12]. Şemsi Paşa, Sinan'a durumu anlatır ve "Öyle bir cami yap ki üzerine kuşlar konmasın" der [11].

Mimar Sinan, bu sıra dışı isteği yerine getirmek için derin bir coğrafi ve meteorolojik araştırma yapar [7]. İstanbul Boğazı'nın rüzgarlarını ve dalga hareketlerini inceler [13]. Sonunda, kuzey ve güney rüzgarlarının kesiştiği, dalgaların kıyıya çarpıp uğultu ve titreşim yarattığı Üsküdar sahilindeki o noktayı seçer [14]. Bu noktada rüzgarlar o kadar sert ve düzensiz eser, dalga sesleri öyle bir uğultu yaratır ki kuşlar caminin üzerine konamaz, rüzgar akımından dolayı camiyi es geçerler [7]. Ayrıca caminin minaresinden çıkan akustik ve rüzgar yönü de kuşların buraya yuva yapmasını engeller [15].

İşte bu dâhice mühendislik çözümü sayesinde Şemsi Paşa Camii, yapıldığı günden beri üzerine kuşların konmadığı, yuva yapmadığı bir cami olarak tarihe geçmiş ve halk arasında adı "Kuşkonmaz Camii" olarak kalmıştır [2].